Update uw browser.

Uw browser ondersteunt de huidige internetstandaarden niet. Daardoor kunnen er verkeerde weergaven en een onverwacht gedrag op deze website optreden. Wij adviseren u om uw browser bij te werken om deze website storingsvrij te kunnen gebruiken.

Update uw browser.

Uw browser ondersteunt de huidige internetstandaarden niet. Daardoor kunnen er verkeerde weergaven en een onverwacht gedrag op deze website optreden. Wij adviseren u om uw browser bij te werken om deze website storingsvrij te kunnen gebruiken.

Waarneming van de vorm

Herkennen van ruimte- en lichtpatronen

Voordat er aan een voorwerp een eigenschap kan worden toegewezen, moet het eerst worden herkend, en van zijn omgeving worden onderscheiden. Uit het duidingsproces kunnen wetten worden geformuleerd, waarnaar bepaalde rangschikkingen tot figuren, tot objecten van de waarneming worden samengevat. De vormwetten zijn ook voor de lichtplanners van praktisch belang. Iedere verlichtingsinstallatie bestaat uit een rangschikking van armaturen, hetzij op het plafond, aan de wanden of in de ruimte. Deze rangschikking wordt echter niet direct waargenomen, maar volgens de regels van de vormwaarneming tot figuren georganiseerd. De omringende architectuur en de lichteffecten van de armaturen zorgen voor verdere patronen, die bij de waarneming worden betrokken.

Gesloten vorm

Gesloten vorm

Een essentieel principe van de vormwaarneming is de neiging om gesloten vormen als figuur te interpreteren.

Nabijheid

Nabijheid

Armaturen worden tot paren samengevoegd.

Nabijheid

Vier punten worden tot een vierkant samengevoegd.

Nabijheid

Vanaf acht punten vormt zich een cirkel.

Dicht bij elkaar geplaatste elementen worden volgens de wet van de nabijheid samengevoegd en vormen één figuur. Zo wordt in het volgende voorbeeld eerst een cirkel en pas daarna een ringvormige rangschikking van punten gezien. De organisatie van de punten is daarbij zo sterk, dat de denkbeeldige verbindingslijnen tussen de afzonderlijke punten niet in een rechte lijn, maar volgens de cirkellijn verlopen; er ontstaat geen veelhoek, maar een perfecte cirkel.

Binnenzijde

Binnenzijde

Bij open curven ontstaat er een figuur op de binnenzijde van de lijn.

Onvolledig omsloten beelden kunnen ook als figuur worden waargenomen. Een gesloten vorm bevindt zich steeds aan de binnenzijde van de begrenzende lijn - het vormende effect van de lijn werkt dus slechts in één richting. Meestal is deze binnenzijde identiek met de concave, omsluitende zijde van een beperking. Dit zorgt ervoor, dat ook bij open curven of hoeken er een vormeffect optreedt, die een figuur op de binnenzijde van de lijn, ook in het gedeeltelijk omsloten bereik, zichtbaar maakt. Als er op deze wijze een plausibele aanduiding van het uitgangspatroon ontstaat, dan kan de werking van de binnenzijde zeer sterk zijn.

Symmetrie

Symmetrie

Door het toevoegen van twee vierkante armaturen aan de ronde downlights wordt de rangschikking volgens de vormwet van de symmetrie tot twee vijfvoudige groepen opnieuw georganiseerd.

Bij de symmetrie wordt de eenvoudige, logische opbouw tot het criterium voor het waarnemen van een vorm als figuur, terwijl complexere structuren van hetzelfde patroon voor de waarneming in de schijnbaar doorlopende ondergrond verdwijnen.

Vormen met gelijke breedte

Vormen met gelijke breedte

Ook zonder een strenge symmetrie kan een duidelijke figuur worden herkend.

Van parallellen, even brede vormen, gaat een vergelijkbaar effect uit. Hier is weliswaar geen strenge symmetrie aanwezig, maar er is toch een even duidelijk organisatieprincipe herkenbaar, dat voor een voorkeurswaarneming als figuur leidt. Twee parallelle lijnen tonen daarbij een vergelijkbare verhouding.

Ononderbroken lijn

Ononderbroken lijn

Vormwet van de doorlopende lijnen. De rangschikking wordt als een kruising van twee lijnen geïnterpreteerd.

Een fundamentele vormwet is dat lijnen bij voorkeur als gelijkmatige, doorlopende curven of rechte lijnen worden waargenomen, en bochten en aftakkingen dus worden vermeden. De neiging om doorlopende lijnen waar te nemen is zo sterk, dat deze de totale duiding van een beeld kan beïnvloeden.

Mooie vorm

Mooie vorm

Het downlight-aandeel wordt naar de wet van de goede vorm tot twee lijnen samengevoegd.

Mooie vorm

De rangschikking wordt als een overlapping van twee rechthoeken geïnterpreteerd.

In het kader van de vlakke volgen komt de wet van de doorgaande lijn overeen met de wet van de goede vorm. Hier worden vormen zo georganiseerd, dat er zo eenvoudig mogelijke, geordende figuren ontstaan.

Gelijksoortigheid

Gelijksoortigheid

Gelijkaardige armaturen worden tot groepen samengevoegd.

Naast de ruimtelijke rangschikking is ook de opbouw van de vormen zelf verantwoordelijk voor de samenvoeging tot groepen. Zo worden de vormen in het voorbeeld hiernaast niet volgens hun nabijheid of een mogelijke tweezijdige symmetrie georganiseerd, maar in groepen van gelijke vormen samengevoegd. Dit principe van de gelijkaardigheid wordt ook dan werkzaam, wanneer de vormen van een groep niet identiek, maar slechts gelijkaardig zijn.