Update uw browser.

Uw browser ondersteunt de huidige internetstandaarden niet. Daardoor kunnen er verkeerde weergaven en een onverwacht gedrag op deze website optreden. Wij adviseren u om uw browser bij te werken om deze website storingsvrij te kunnen gebruiken.

Update uw browser.

Uw browser ondersteunt de huidige internetstandaarden niet. Daardoor kunnen er verkeerde weergaven en een onverwacht gedrag op deze website optreden. Wij adviseren u om uw browser bij te werken om deze website storingsvrij te kunnen gebruiken.

Armaturenselectie

De juiste lichttechniek voor armaturen bepalen

Met de selectie van een LED-armatuur worden tegelijkertijd een lichtkleur, een lichtstroom en het elektrische aansluitvermogen van een armatuur vastgelegd. In tegenstelling tot de vast ingebouwde LED-module kan bij veel armaturen de lichtverdeling via het eenvoudigweg vervangen van de tertiaire lens worden bereikt. Veel spots beschikken bovendien over de mogelijkheid om via een potentiometer aan de armatuur de lichtsterkte te regelen.

De belangrijkste criteria voor de selectie van armaturen worden hierna toegelicht.

Lichtverdeling

Lichtverdeling

Gelijkmatige algemene verlichting door een breed stralende verlichting

Lichtverdeling

Gedifferentieerde verlichting door smal gebundeld licht van spots

algemeen - gedifferentieerd

De gelijkvormige algemene verlichting vormt een gebruikelijk lichtconcept. Voor de algemene verlichting kunnen breed stralende armaturen zoals downlights en lichtstructuren worden gebruikt. Een gelijkmatige verlichting kan ook worden bereikt door indirecte verlichting.
Een verlichtingsconcept dat zich uitsluitend op geïsoleerde lichtaccenten richt, vormt daarentegen de uitzondering. Vaak bevat een accentverlichting aandelen van algemene verlichting, om de ruimtelijke rangschikking van verlichte objecten mogelijk te maken. Vaak voldoet reeds het strooilicht van de geaccentueerde bereiken voor een voldoende omgevingsverlichting. Voor de accentverlichting kunnen armaturen worden gebruikt, die een gericht, smal gebundeld licht afgeven. Hierbij kunnen verplaatsbare spots en downlight richtbare spots worden ingezet.

Lichtverdeling

Directe verlichting met gericht licht

Lichtverdeling

Indirecte verlichting genereert een open indruk van de ruimte

direct - indirect

De directe verlichting laat zowel diffuus als gericht licht toe, alsmede een algemene en een accentuerende verlichting. Bij het directe licht is er een lichtplanning mogelijk, die een gedifferentieerde verdeling van het licht toestaat. Deze bereikt een zeer goede plasticiteit van verlichte objecten door hoge contrasten.
Bij de indirecte verlichting is de verlichting afgestemd op een diffuse algemene verlichting. De indirecte verlichting genereert een zeer gelijkmatig, zacht licht en zorgt door het lichter maken van de ruimtebegrenzende vlakken voor een open ruimtelijke indruk. Problemen door directe verblinding en verblinding door reflectie worden vermeden. Door een uitsluitend indirecte verlichting kan een vlak en monotoon totaaleffect van de omgeving ontstaan.

Lichtverdeling

Brede lichtverdeling voor indirecte verlichting

Lichtverdeling

Smal gebundeld licht voor accentuering

breed - smal

De beslissing voor een smalle of brede lichtverdeling is nauw verbonden met het concept van een algemene of gedifferentieerde verlichting. Armaturen met een stralingshoek onder 20° worden als spot, daarboven als flood aangeduid. Bij downlights doet de cut-off ook een uitspraak over de breedte van de lichtverdeling. Een brede lichtverdeling genereert een hoger aandeel aan verticale verlichtingssterkte.

Lichtverdeling

Downlights met symmetrische lichtverdeling voor basisverlichting

Lichtverdeling

Asymmetrische lichtverdeling van wallwashers voor gelijkmatige wandverlichting

Lichtverdeling

Lichtverdeling

symmetrisch - asymmetrisch

De symmetrische lichtverdeling dient voor de gelijkmatige verlichting. De lichtverdeling kan breed voor downlights voor de algemene verlichting van horizontale vlakken zijn. Bij spots is deze smal stralend ter accentuering. Armaturen met asymmetrische lichtverdeling zijn afgestemd op een uniforme lichtverdeling voor zijdelingse vlakken. Typische armaturen met deze karakteristiek zijn wand- en plafondwashers.
Bij armaturen met tweezijdige uitstraling worden er twee lichtsterkteverdelingsdiagrammen aangegeven.

Lichtverdeling

Horizontale verlichting voor werkplekken

Lichtverdeling

Verticale verlichting verduidelijkt de structuur door façadeverlichting.

horizontaal - verticaal

De focussering op een horizontale verlichting bepaalt vaak de beslissing voor een functioneel, gebruiksgeoriënteerd licht. Dit geldt bijv. voor de werkplekverlichting, waarbij de lichtplanning voornamelijk is gericht op de gelijkmatige verlichting van horizontaal georiënteerde kijktaken. Verticale verlichtingsaandelen ontstaan hierbij met name door diffuus, door de verlichte horizontale vlakken reflecterend licht.
Het leggen van het zwaartepunt op een verticale verlichting kan bij de verlichting van verticale kijktaken, bijv. van schappen, wandborden of schilderijen, ook functioneel vereist zijn. Vaak richt deze zich echter op de vormgeving van de visuele omgeving. Daarbij wordt er een licht nagestreefd, dat de karakteristieke kenmerken en zwaartepunten van de visuele omgeving naar voren haalt. Dit geldt voor de architectuur, waarvan de structuren door een verlichting van de wanden kunnen worden verduidelijkt, maar ook voor het benadrukken en de modellering van objecten in de ruimte.

Lichtverdeling

Lichtverdeling

Gemodificeerde versies

In de meeste gevallen zal de keus van armaturen zich beperken tot seriematig aangeboden producten, omdat deze op korte termijn leverbaar zijn, duidelijk gedefinieerde kenmerken bezitten en veiligheidstechnisch zijn getest. Ook in speciale constructies zoals in de architectuur geïntegreerde armaturen (bijv. gewelfverlichtingen of verlichte plafonds) kunnen vaak gestandaardiseerde armaturen worden ingezet. Bij duurder verlichte, representatieve grote projecten kan er ook met speciaal vervaardigde of nieuw ontwikkelde armaturen rekening worden gehouden. Zowel de esthetische rangschikking van de armaturen in de architectuur en de vormgeving van de ruimte en de oplossing van complexe lichttechnische opgaven kan op deze wijze meer toegespitst op het project en gedifferentieerder worden uitgevoerd dan met seriematige armaturen. Naast de extra ontwikkelkosten moet hierbij echter vooral de langere levertijd van de armaturen worden ingecalculeerd.

Lichtkleur

Lichtkleur Lichtkleur

Lichtkleur Lichtkleur

De lichtkleur van een armatuur hangt af van de lamp. In het bereik van de witte lichtkleuren is er een indeling gemaakt in warmwit (3000 K) en neutraalwit (4000 K).
Andere witte of volle lichtkleuren kunnen via armaturen met RGB of varychrome-RGBW-techniek worden bereikt.
Bij armaturen met RGB-techniek zijn door het mengen van kleurrijke lichtbronnen in de basiskleuren rood, groen en blauw een veelvoud van kleuren mogelijk.
Varychrome-RGBW-armaturen beschikken naast rode, groene en blauwe LED's bovendien nog over warmwitte LED's, wat tot een duidelijke verbetering van de kleurweergave leidt.
Gekleurde LED-armaturen worden doorgaans via een DALI-systeem aangestuurd. Een dynamische kleurverandering is daardoor net zo mogelijk als een vast ingestelde volle kleur of een zeer warm of koud wit.

Montagetypen

Montagetypen

Types montage

Voor de rangschikking van armaturen in de architectuur bestaan twee tegenover elkaar liggende basisconcepten, die de verlichtingsinstallatie een verschillende esthetische functie toewijzen, en die ook verschillende lichttechnische mogelijkheden openen. Het gaat aan de ene kant om de poging, de armaturen verregaand in de architectuur te integreren, en aan de andere kant om een opzet, die de armaturen als zelfstandige elementen in een bestaande architectuur toevoegt. Beide concepten moeten echter niet als gesloten uitgangspunten worden gezien, ze vormen eerder de extreme punten van een scala van vormgevende en technische mogelijkheden, dat ook gemengde concepten toestaat. De beslissing voor een vaste of variabele verlichtingsinstallatie kruist de beslissing voor een geïntegreerde of additieve oplossing; hij wordt echter minder bepaald door vormgevingscriteria dan door de lichttechnische vereisten van de verlichtingstaak.

Montagetypen

Montagetypen

Geïntegreerde verlichting

Bij een geïntegreerde verlichting treedt de armatuur terug achter de architectuur; de armaturen worden alleen zichtbaar door het patroon van hun wand- of plafondopeningen. Het zwaartepunt van het ontwerp ligt bij de inzet van de door de armaturen gegenereerde lichteffecten. Een geïntegreerde verlichting laat zich daartoe eenvoudig inpassen in verschillende omgevingen, ze maakt de taak om armaturen qua vormgeving aan de omgeving aan te passen gemakkelijker. Van nature vormt de geïntegreerde verlichting echter een verhoudingsgewijs statische oplossing. Een verandering van de verlichting kan alleen door lichtregeling of door de uitlijning van verplaatsbare armatuurtypen plaatsvinden. Karakteristieke armaturen zijn plafond- of wandinbouwarmaturen.

Montagetypen

Montagetypen

Additieve verlichting

Bij de additieve verlichting presenteren de armaturen zich als zelfstandige elementen. Naast het ontwerp van de lichteffecten is er hierbij nog een extra taak om een op de architectuur afgestemde keuze en positionering van armaturen te bewerkstelligen; het spectrum varieert van de aanpassing van aanwezige structuren tot de actieve beïnvloeding van het optische totaalbeeld. De winst in flexibiliteit staat hier tegenover de taak, om het optische beeld van de verlichtingsinstallatie af te stemmen op de omgeving en visuele onrust door het mengen van armatuurtypen of door een verwarrende positionering te vermijden. Karakteristieke armaturen zijn spots en lichtstructuren, maar ook pendelarmaturen.

Montagetypen

Montagetypen

Vaste verlichting

In de vast gemonteerde armaturen staan verschillende lichtverdeling ter beschikking; bijv. richtbare armaturen zoals downlight richtbare spots. In de ontwerpplanning moet de opstelling van de armaturen grondig worden getest, aangezien een latere wijziging bij inbouwarmaturen slechts met grote moeite realiseerbaar is.

Montagetypen

Montagetypen

Flexibele verlichting

Variabiliteit van een verlichting kan op verschillende manieren worden bereikt. De meest verregaande variabiliteit, zoals die bijv. bij de verlichting van wisselende tentoonstellingen of in de presentatieverlichting noodzakelijk is, wordt door het gebruik van verplaatsbare spots op spanningsrails of draagstructuren bereikt. Hierbij is een nieuwe inrichting van de ruimte en zelfs het verplaatsen of volledig omwisselen van de armaturen mogelijk.

Luminantie

Luminantie

Luminantie

Verblinding

Bij richtbare armaturen zoals spots of downlight richtbare spots zijn verblindingseffecten ook afhankelijk van de lichtsterkteverdeling van de armatuur, primair ontstaat verblinding door een onjuiste uitlijning van de armatuur.
Bij locatievaste armaturen zoals downlights of lichtstructuren moet er onderscheid worden gemaakt tussen de anti-verblinding voor het bereik van de directe verblinding en het bereik van de verblinding door reflectie. Voor de directe verblinding hangt de kwaliteit van de anti-verblinding af van de lichtsterkteverdeling van de armatuur. Bij downlights neemt het visual comfort van de armatuur toe met een stijgende cut-off door een verhoogde anti-verblinding.

Luminantie

Luminantie

Uit de projectie van het evaluatieveld op het plafondvlak ontstaat het gebied, waarin de armaturen de contrastweergave negatief kunnen beïnvloeden.

Normen

Voor werkplekverlichtingen zijn er normen, die steeds de minimale cut-off resp. de hoogste toegestane luminanties van de armaturen onder bepaalde stralingshoeken voorschrijven; voor beeldschermstations gelden eigen voorschriften. Als kritisch kan daarbij telkens het deel van het plafond worden beschouwd, dat door de gebruiker werd gezien in een spiegel die de werkplek bedekt. Bij armaturen met spiegelreflectoren wordt de beperking van de directe verblinding verbeterd door hogere cut-offs. Cut-offs van 30° en 40° zijn standaard geworden.
Het UGR-procédé (Unified Glare Rating) dient daarbij voor de waardering en begrenzing van de psychologisch directe verblinding in binnenruimten. De luminantie van de lichtbron, waarvan de zichtbare maat (ruimtehoek) en en positie (positie-index), evenals de luminantie van de achtergrond de UGR-waarde beïnvloeden, die in de regel tussen 10 en 30 ligt. Hoe kleiner de UGR-waarde is, hoe geringer is de verblinding.

Verlichtingssterkte

Verlichtingssterkte

Aanbevolen verlichtingssterkte E volgens CIE voor verschillende bedrijfskenmerken

In principe neemt het gezichtsvermogen bij een verhoging van de verlichtingssterkte steil toe. Boven 1000 Lux neemt deze echter nog maar langzaam toe, om uiteindelijk bij zeer hoge verlichtingssterktes weer te dalen door het optreden van verblinding.
Het gegeven van vaste verlichtingssterktes zegt echter weinig over de daadwerkelijke waarneming. In het oog wordt niet de op een vlak vallende lichtstroom afgebeeld - de verlichtingssterkte -, maar het door het vlak uitgestraalde, doorgelaten of gereflecteerde licht. Het beeld op het netvlies berust op het luminantiepatroon van de waargenomen objecten, op de samenwerking tussen licht en object.

Veiligheidsvereiste

Veiligheidsvereiste
Veiligheidsvereiste

Aanduiding van de beschermingsgraad (IP): Kengetal Y bescherming tegen water

Beschermingsgraad

Armaturen moeten in ieder geval voldoen aan de algemene veiligheidstechnische vereisten; dit wordt door het aanwezig zijn van een keurmerk gewaarborgd. In enkele gevallen bestaan er verder gaande vereisten met overeenkomstige armatuursymbolen. Voor armaturen, die in vochtige, stoffige of explosiegevaarlijke omgevingen worden gebruikt, gelden bijzondere vereisten. Armaturen werden onderverdeeld in verschillende beschermingsgraden en -klassen, waarbij de beschermingsklasse de beschermingsgraad van de armatuur tegen elektrische schokken, de beschermingsgraad van hun beveiliging tegen aanraken, stof en vocht aangeeft.

Veiligheidsvereiste
Veiligheidsvereiste

Symbolen van bijzondere armatuureigenschappen en veiligheidseisen

Beschermingsklassen.

Bij de montage van armaturen op meubels of andere ontvlambare materialen gelden afzonderlijke eisen voor voldoende brandveiligheid.