Licht voor monumentale gebouwen plannen
Bij de verlichting van uitgestrekte façaden is het belangrijk om niet alleen bij de simulatie en visualisatie in een grote schaal te denken. Ook bij de montagelocaties van de armaturen zijn creatieve oplossingen aan de orde – zo kunnen de uitdagingen worden overwonnen van de afmetingen van de gebouwen.
Om grote gebouwen op efficiënte wijze te ensceneren in het stadsgebied, zijn speciale concepten, methoden en werktuigen vereist. Monumentale oriëntatiepunten in hun totaliteit van buitenaf te verlichten, zou onevenredig hoge energiekosten betekenen. Het alternatief is om zich te concentreren op de in het stadsgebied effectieve vlakken en architectonische bijzonderheden – zoals bij de verlichting van de Dom van Milaan gebeurde. Voor voorbijgangers is de verlichting in de onderste zone bijvoorbeeld relevant. De bovenste verdiepingen en een verlicht dak maken een gebouw zichtbaar in de skyline.
Bij de verlichting van uitgestrekte façaden is het belangrijk om niet alleen bij de simulatie en visualisatie in een grote schaal te denken. Ook bij de montagelocaties van de armaturen zijn creatieve oplossingen aan de orde – zo kunnen de uitdagingen worden overwonnen van de afmetingen van de gebouwen.
Om grote gebouwen op efficiënte wijze te ensceneren in het stadsgebied, zijn speciale concepten, methoden en werktuigen vereist. Monumentale oriëntatiepunten in hun totaliteit van buitenaf te verlichten, zou onevenredig hoge energiekosten betekenen. Het alternatief is om zich te concentreren op de in het stadsgebied effectieve vlakken en architectonische bijzonderheden – zoals bij de verlichting van de Dom van Milaan gebeurde. Voor voorbijgangers is de verlichting in de onderste zone bijvoorbeeld relevant. De bovenste verdiepingen en een verlicht dak maken een gebouw zichtbaar in de skyline.
Aangezien gedeeltelijke bemonstering bij grote bouwwerken nauwelijks zorgt voor een representatieve, volledige indruk, zijn lichtsimulaties onontbeerlijk voor het controleren van geschikte lichtverdelingen en verlichtingssterktes.
Drie aspecten zijn relevant bij de façadeverlichting van grote bouwwerken:
- Simulatie of bemonstering: een gedeeltelijke proefopstelling met slechts enkele schijnwerpers zorgt bij dergelijke afmetingen nauwelijks voor een representatieve indruk. Daarom is bij grote gebouwen de toepassing van lichtsimulaties bijzonder nuttig die een compleet beeld vanuit verschillende perspectieven mogelijk maken.
- Afstand overwinnen: voor verlichting op grote afstand zijn schijnwerpers nodig met zeer smalle en precieze lichtbundels. Op deze manier kan ook de lichtvervuiling worden gereduceerd tot een minimum. Zelfs een narrow spot met een lichtbundel van 6° genereert op een afstand van 100m een lichtbundel met een diameter van 10m.
- Geschikte lichtsterkte: de verlichtingssterktes die we gewend zijn in de binnenruimten, zijn voor de buitenruimte te hoog. 's Nachts zijn in de stedelijke context vaak verlichtingssterktes van minder dan 100lx voldoende; met name op lichte oppervlakken.
Voor het nauwkeurig verlichten van façaden op grote afstanden zijn armaturen nodig met zeer smalle straalhoeken. Verschillende lichtverdelingen maken het mogelijk om afzonderlijk op de vorm van de façade in te gaan.
Fotografie: Timm Lange
Armaturen juist positioneren
Bij de vraag naar geschikte locaties voor armaturen komen bij grote gebouwen in het algemeen drie posities in aanmerking: aan het gebouw zelf, aan de masten op straat alsmede op nabijgelegen bouwwerken. Verlichting die rechtstreeks aan de façade is gemonteerd, is geschikt voor strijklicht dat de textuur van het oppervlak benadrukt. Bij gebouwen die in terrassen zijn verdeeld, kunnen de armaturen in de uitsparingen worden opgesteld. Zo wordt de façade segmentgewijs en gelijkmatig verlicht. Bestaande masten op straat zijn geschikt om in het bijzonder de onderste zones van een gebouw te verlichten met brede lichtverdelingen. Voor de bovenste zones zijn daarentegen hoge montagepunten een voordeel. Deze zijn meestal alleen beschikbaar op nabijgelegen gebouwen en hebben daarom de grootste afstanden ten opzichte van de façade. Een optimale verlichting van grote bouwwerken vereist de intelligente toepassing van armaturen met zeer verschillende lichtverdelingen. Op een gemiddelde afstand is een asymmetrische wallwasher-lichtverdeling nuttig voor de gelijkmatige verlichting. Voor vertical architectuurdetails is ook een ovale lichtverdeling geschikt.
Aan de façade gemonteerde armaturen genereren een strijklicht en daardoor intensieve contrasten van licht en schaduw. Zelfs geringe uitsteeksels in de façade kunnen uiterst lange schaduwen veroorzaken. Vlakken tot een hoogte van ca. 6m kunnen met strijklicht bijzonder goed worden geaccentueerd.
Grote uitsparingen maken het mogelijk om de façade trapsgewijs te accentueren. Door de grotere afstand ten opzichte van de façade valt de schaduwwerking van reliëfachtige oppervlaktestructuren niet zo extreem uit als bij strijklicht.
Om hoge façaden gelijkmatig te verlichten, is het raadzaam om de afstand te vergroten tussen façade en armaturen. Wallwashers aan masten kunnen op deze manier bij een afstand van 10m ten opzichte van het gebouw een façade verlichten met een hoogte van ongeveer 30m.
Om de bovenste zones van zeer hoge gebouwen te verlichten, moeten de armaturen op grote afstand worden gepositioneerd. Met zeer smalle lichtverdelingen kan de façade precies worden verlicht; niet in de laatste plaats om lichtvervuiling te vermijden.