Tentoonstelling 'Framing Light': hoe kunst verandert met licht
Wanneer we het over licht in de kunst hebben, bedoelen we meestal het licht binnen een schilderij: atmosfeer, sfeer en waarneming. De tentoonstelling Framing Light in de ERCO Showroom in Londen verruimt dat idee. Hier wordt licht niet louter weergegeven, maar wordt het een actief onderdeel van de tentoonstelling zelf. Het werk van Adam Leef en Howard Hodgkin gaat een dialoog aan over landschap, herinnering en kleur.
Tegelijkertijd verandert een dynamische lichtinstallatie van ERCO voortdurend de manier waarop deze werken worden waargenomen. De tentoonstelling, samengesteld door Maya Binkin, brengt nieuw werk uit Leefs English (Hampshire) Suites samen met geselecteerde handgekleurde prenten van Hodgkin. De kern ervan is een verkenning van licht als zowel artistiek onderwerp als middel tot waarneming.
ERCO Showroom, Dover Street, Londen
Om deze verschillende dimensies van licht zichtbaar te maken, brengt de tentoonstelling twee zeer uiteenlopende artistieke posities samen. Adam Leef benadert licht via nauwkeurige observatie en de zorgvuldige studie van atmosferische veranderingen. Howard Hodgkin daarentegen vertaalt herinneringen en emoties in directe gebaren en intense kleurharmonieën. Voor Maya Binkin ligt dit contrast in het hart van Framing Light: de vraag hoe verschillend licht kan worden ervaren – zowel als waargenomen fenomeen als als emotionele herinnering.
Het concept: licht als onderdeel van het curatoriële verhaal
Samen met ERCO werd voor de tentoonstelling een concept ontwikkeld dat rechtstreeks op deze vraag ingaat. In plaats van de werken onder constante omstandigheden te tonen, wordt de galerie zelf een veranderende lichtomgeving. In een cyclus van ongeveer tien minuten verschuift het licht voortdurend en bootst het de karakteristieke lichtomstandigheden van een Engelse dag na. Momenten van helderheid wisselen af met bewolkte periodes, terwijl het licht warmer of koeler wordt en zo verschillende atmosferische toestanden creëert.
Daardoor ervaren bezoekers dezelfde werken steeds weer op een nieuwe manier. Kleuren komen op of trekken zich terug, de ruimtelijke diepte verandert en details worden zichtbaar die voorheen moeilijk waarneembaar waren. Voor Maya Binkin was de samenwerking met ERCO ook een gelegenheid om een normaal gesproken onzichtbaar aspect van het curatoriële werk zichtbaar te maken.
De samenwerking met ERCO heeft me de gelegenheid gegeven om dat normaal gesproken onzichtbare element van mijn werk naar de voorgrond te halen en het in beweging te brengen.
Maya Binkin, curator
Licht is altijd al onderdeel geweest van het maken van tentoonstellingen, maar blijft doorgaans op de achtergrond. In Framing Light wordt dit element bewust naar de voorgrond gehaald en in een staat van voortdurende transformatie gebracht. De tentoonstellingsruimte zelf wordt onderdeel van het verhaal. Licht neemt een actieve rol op zich binnen het curatoriële concept, in plaats van zich te beperken tot de verlichting van kunstwerken.
De installatie stelt ook de traditionele scheiding tussen kunstwerk en omgeving ter discussie. De werken verschijnen niet langer als statische objecten, maar als werken die voortdurend met hun omgeving in wisselwerking staan. Licht wordt het medium waardoor de centrale vraag van de tentoonstelling ervaarbaar wordt: hoe veranderen waarneming, atmosfeer en betekenis wanneer de voorwaarden om te kijken veranderen?
De oplossing: ERCO-armaturen met Tunable White
De technische basis van deze installatie is Tunable White-technologie. Die maakt het mogelijk de kleurtemperatuur voortdurend aan te passen en zo verschillende daglichtsituaties binnen een tentoonstellingsruimte na te bootsen.
Voor Maya Binkin schuilt de bijzondere kracht van deze technologie niet alleen in de technische flexibiliteit, maar ook in het curatoriële potentieel. De mogelijkheid om 'licht zelf kneedbaar te maken' en het te integreren in het verhaal van een tentoonstelling opent nieuwe mogelijkheden om het publiek bij kunst te betrekken. Licht kan sfeer creëren, stemmingen veranderen en beïnvloeden hoe bezoekers zowel een ruimte als de daarin getoonde werken waarnemen. Voor Adam Leef was zijn eerste kennismaking met deze technologie een sleutelmoment. 'Dit is de toekomst van verlichting voor tentoonstellingsruimtes en galerieën,' zegt hij over de mogelijkheid om kunstwerken te ervaren onder verlichting die kan worden afgestemd op de individuele kleuren, het oppervlak, de materialiteit en de media van het afzonderlijke werk en de specifieke behoeften ervan.
Gedurende de cyclus wisselt de verlichting tussen warmere en koelere kleurtemperaturen. Warme verlichting benadrukt de roze, paarse en aardse tinten in de werken. Koelere verlichting daarentegen laat blauw- en grijstinten tot hun recht komen en versterkt zo de associaties met bewolkte luchten en atmosferische weersomstandigheden. Even belangrijk is de uitzonderlijk hoge kleurweergave over het volledige regelbereik. De integriteit van de kleuren blijft behouden terwijl verschillende aspecten van de werken zichtbaar worden. Bezoekers ervaren geen vertekende kleuren, maar verschillende lezingen van hetzelfde kunstwerk.
Dit is de toekomst van verlichting voor tentoonstellingsruimtes en galerieën.
Adam Leef, kunstenaar
Effect: één werk, vele waarnemingen
De dynamische verlichting verandert niet de kunstwerken zelf, maar de manier waarop ze worden waargenomen. En juist daarin schuilt de curatoriële kracht ervan. In de ingetogen aquarellen van de English (Hampshire) Suites komen bepaalde kleurverhoudingen op de voorgrond, afhankelijk van de lichtomstandigheden. Een koelere lichtstand kan de verbinding tussen hemel en landschap benadrukken, terwijl warmere lichttinten de aardse kleuren van een werk in beeld brengen.
Ook de prenten van Howard Hodgkin onthullen nieuwe facetten onder wisselende omstandigheden. Het expressieve kleurenpalet van zijn werken oogt meer of minder intens en emotioneel geladen, afhankelijk van het karakter van het licht. Samen tonen beide artistieke posities aan dat licht de dingen niet simpelweg zichtbaar maakt – het geeft actief vorm aan de waarneming. De wisselende lichtomstandigheden openen voortdurend nieuwe perspectieven op dezelfde werken. Kleurnuances, contrasten en ruimtelijke diepte transformeren voortdurend, waardoor de waarneming van een kunstwerk een open proces wordt in plaats van een vast moment.
Tegelijkertijd roept de dynamische verlichting de omstandigheden in herinnering waaronder de werken zelf tot stand kwamen. Kunstenaars werken zelden onder de constante lichtomstandigheden van een museum of white cube. Of het nu in het atelier of buiten is, licht verandert altijd. De installatie brengt een zekere mate van deze onvoorspelbaarheid terug in de tentoonstellingsruimte en laat zien hoe sterk onze waarneming van kunst afhangt van de omstandigheden waaronder we haar zien. Hierdoor ervaren bezoekers een ongewone manier van tentoonstellingsbezoek. In plaats van een werk in één enkel moment te bevatten, worden ze uitgenodigd om te verwijlen, te observeren en verandering bewust te registreren. Het zien zelf wordt onderdeel van de ervaring.
Licht als curatorieel instrument
De tentoonstelling toont een fundamentele verschuiving in de manier waarop verlichting in musea en galerieën wordt opgevat. Verlichting wordt niet langer uitsluitend gezien als technische infrastructuur, maar als een middel voor curatoriële expressie. Voor Adam Leef laat de betekenis van licht zich eenvoudig samenvatten: 'Licht is voor kunstenaars wat akoestiek is voor musici.' Licht is de onzichtbare voorwaarde waardoor kunst haar diepte, complexiteit en emotionele impact kan onthullen. Zijn samenwerking met ERCO heeft hem laten zien hoe nauwkeurig moderne verlichtingstechnologie kan inspelen op de specifieke eisen van afzonderlijke werken en tentoonstellingen. Voor Maya Binkin reikt de betekenis van deze aanpak veel verder dan de tentoonstelling zelf.
Verlichting kan mee vormgeven aan de sfeer, de emotie en de manier waarop een bezoeker door een ruimte beweegt en erop reageert.
Maya Binkin, curator
Het vermogen om licht dynamisch in te zetten opent voor curatoren nieuwe vormen van storytelling. Wanneer licht kan veranderen, wordt het een instrument om sfeer te creëren, emotie over te brengen en bezoekers door een tentoonstelling te leiden. Dynamische verlichting breidt het curatoriële instrumentarium dus uit met een extra verhaallaag. Tegelijkertijd is Binkin er duidelijk over dat de lichtingreep nooit een technisch effect of spektakel mag worden. Wat telt, is dat de kunstwerken zelf sterk genoeg zijn om onder wisselende omstandigheden nieuwe kwaliteiten te onthullen. Verlichting moet de waarneming aanscherpen, niet afleiden van de werken.
Framing Light laat zien dat licht veel meer is dan een middel om kunst te belichten. Het beïnvloedt hoe we zien, wat we waarnemen en welke betekenissen we aan een werk toekennen. Voor Adam Leef is licht het onzichtbare fundament van de artistieke ervaring; voor Maya Binkin is het een actief curatorieel medium. Samen met de dynamische verlichtingsoplossing van ERCO creëert de tentoonstelling een omgeving waarin licht niet alleen onthult, maar ook onderdeel wordt van het verhaal zelf.
Op de vraag wat goede verlichting in een tentoonstelling blootlegt dat anders verborgen zou blijven, antwoordt Maya Binkin met één enkel woord: 'Nuance.' Deze nuances vormen de kern van Framing Light en maken de nauwe verwevenheid van kunst, waarneming en licht voelbaar.