Wat zijn constantie-fenomenen?
Constantie-fenomenen zijn correctieprocessen bij het zien. Deze vormen een essentiële voorwaarde voor de opbouw van een geordend beeld van de werkelijkheid. Constantie is het vermogen om objecten gelijkblijvend te herkennen. Zelfs op het moment dat hun grootte, vorm reflectiefactor en kleur of ook de omgeving veranderen. Daartoe behoren onder andere de verandering van afstand, ruimtelijke ligging of verlichting.
Wat is waarnemingsconstantie?
Eén en hetzelfde object genereert verschillende beelden op het netvlies van het oog door verandering van de verlichting, afstand of het perspectief. Bijvoorbeeld in een veranderde vorm, grootte of lichtsterkteverdeling. Dankzij de waarnemingsconstantie kunnen wij terugkerende objecten en hun eigenschappen identificeren en als constant waarnemen.
Welke soorten constantie-fenomenen zijn er?
Bij het zien zijn er verschillende vormen van de waarnemingsconstantie. Deze kunnen in bepaalde mate niet worden beïnvloed of geregeld. Tot de soorten van de waarnemingsconstantie behoren:
- Grootteconstantie
- Luminantieconstantie
- Kleurconstantie
- Vormconstantie
- Constantie van perspectieven
Ze hebben alle gemeen dat de objecten, ondanks wisselende omgevings- en lichtsterktes, hun kleur, vorm en luminantie behouden.
Wat wordt er bedoeld met grootteconstantie?
Voor de groottewaarneming bij het zien bestaat er een compensatie van de perspectivische vervorming van objecten. Deze zorgt ervoor dat rechthoekige of cirkelvormige vormen als ruimtelijke verschijningen bijvoorbeeld constant worden waargenomen: zo kan de kijker regelmatig geplaatste cirkels aan het plafond als even groot herkennen, hoewel de cirkels met de toenemende afstand visueel verkleinen en meer op ellipsen lijken.
Wat is luminantieconstantie?
Een ander constantie-fenomeen is de luminantieconstantie. De waargenomen luminantie ontstaat uit de verhouding van de lichtsterkte van het bekeken object en de lichtsterkte van de onmiddellijke omgeving. Zo wordt bijvoorbeeld een middengrijs veld bij een donkere omranding als lichtgrijs waargenomen. Bij een lichte omranding lijkt het veld donkergrijs te zijn. Dit fenomeen kan worden verklaard door de directe verwerking van ontvangen prikkels. Deze visuele indruk van twee als verschillend veronderstelde grijstinten berust uitsluitend op de van buiten afkomstige, zintuigelijke indrukken.
Wat is kleurconstantie?
Net als bij de waarneming van luminanties is ook de waarneming van kleuren afhankelijk van omgevingskleuren en het soort verlichting. De noodzaak tot de interpretatie van kleurindrukken resulteert vooral in de voortdurend wisselende lichtkleuren in de omgeving. Zo wordt bijvoorbeeld een wit vel papier zowel in het blauwachtige licht van de lucht als onder het warmere, directe zonlicht constant waargenomen. De kleurconstantie bij het zien komt overeen met de witbalans van film- en fotocamera's. Onder dezelfde omstandigheden gemaakte kleurenfoto's tonen zonder witbalans de te verwachten, duidelijke kleurafwijkingen van de betreffende verlichtingssoort.
Goed om te weten: de kijker beoordeelt overschaduwingen vanwege gefundeerde ervaringen niet als kleurveranderingen.
Wat wordt er bedoeld met vormconstantie?
Vormconstantie, ook wel gestaltconstantie genoemd, behoort ook tot de constantie-fenomenen. Onze ervaring leert ons dat het iluminantieverloop van licht naar donker of omgekeerd uit de ruimtelijke vorm van een verlicht kan ontstaan. Voorbeelden hiervoor zijn de vorming van karakteristieke schaduwen op ruimtelijke lichamen, zoals kubussen, cilinders of bollen.
Het voorbeeld van een halve cirkel op één niveau laat zien hoe lichtinval en schaduwverloop de waargenomen vorm beïnvloeden:
