Visuele waarneming: hoe zien wij en nemen wij waar
Het grootste deel van de informatie over zijn of haar omgeving neemt de mens op via het oog. Licht is daarbij niet alleen de voorwaarde en het medium voor het zien. Door zijn intensiteit, verdeling en eigenschappen schept het specifieke omstandigheden die onze waarneming beïnvloeden.
Wat wordt er met visuele waarneming bedoeld?
Visuele waarneming is een psychisch proces waardoor de mens via het medium Licht informatie inwint over de objecten in zijn omgeving, die dus in principe door de drie factoren Licht, Object en waarnemend individu wordt beïnvloed.
Hoe werkt de visuele waarneming?
In het oog wordt door een vervormbare lens een omgekeerd beeld op het netvlies geprojecteerd. Het netvlies geeft het beeld door de gezichtszenuw af aan de hersenen. De hersenen draaien het opgenomen beeld dan weer correct om en verwerken de informatie. Dit principe wordt ook door een camera gehanteerd: de kap neemt de functie van de vervormbare iris over. De beeldsensor is een imitatie van het lichtgevoelige netvlies. Ook hier staat het beeld ondersteboven en wordt door het rekenvermogen weer correct op het display weergegeven.
Bij het menselijk oog bestaan er verschillen tussen het waargenomen object en het beeld op het netvlies: het beeld is door de projectie op het gekromde netvliesvlak ruimtelijk vervormd (sferische aberratie). Verder ontstaat er een verkeerde afbeelding van de spectrale kleuren (chromatische aberratie). Bij de laatste wordt het licht in verschillende golflengtes onevenredig sterk gebroken, zodat er om de objecten heen kleurringen ontstaan. De hersenen verwijderen deze afbeeldingsfouten bij de verdere verwerking van het beeld.
Wat is de visuele waarnemingspsychologie?
De waarnemingspsychologie is een tak van de wetenschap die zich bezighoudt met de verschillende aspecten van de visuele waarneming, vooral met de neuronale opname en verwerking van zintuiggelijke prikkels. Om de visuele waarneming te kunnen begrijpen, is vooral de opbouw van visuele indrukken belangrijk. Vooral schijnbare fouten bieden daarbij de mogelijkheid om de werking en doelen van de waarneming te onderzoeken.
Enerzijds zijn er de constantie-fenomenen. Door veranderingen – in verlichting, afstand of perspectief – genereren constante objecten afbeeldingen van verschillende vormen, grootte en lichtsterkteverdeling ten opzichte van het netvlies. De mechanismen van de waarnemingsconstanties compenseren deze afwijkende beelden op het netvlies.
Voordat aan objecten eigenschappen worden toegewezen, moeten deze eerst worden herkend; dus van hun omgeving kunnen worden onderscheiden. Uit het interpretatieproces kunnen wetten van de gestaltwaarneming worden geformuleerd, volgens welke bepaalde indelingen tot figuren respectievelijk tot objecten van de waarneming worden samengevoegd. De gestaltwetten zijn ook voor lichtplanners van praktisch belang. Iedere verlichtingsinstallatie bestaat uit een opstelling van armaturen, ofwel aan het plafond, aan de wanden ofwel in de ruimte. Deze opstelling wordt echter niet meteen waargenomen, maar volgens de regels van de gestaltwaarneming tot figuren georganiseerd. De omringende architectuur en de lichteffecten van de armaturen resulteren in andere patronen die bij de waarneming worden betrokken.
