Het menselijk oog: opbouw en werking
Het oog is één van de belangrijkste zintuigen en stelt ons in staat om de wereld visueel waar te nemen. Een beeld van de omgeving wordt daarbij via een lens op de achterzijde (netvlies) van het oog geprojecteerd. Receptoren vormen de lichtprikkels om in elektronische signalen en sturen deze door naar de hersenen. Het proces dat bestaat uit het verwerken van prikkels en de interpretatie ervan, wordt visuele waarneming genoemd.
Hoe is het menselijk oog opgebouwd?
Het oog is een optisch systeem. Het hoornvlies en de vervormbare lens projecteren een beeld van de omgeving aan de achterzijde op het netvlies. Net als bij een fotocamera staat dit ondersteboven. De iris regelt de invallende hoeveelheid licht door het verkleinen of vergroten van de pupilopening. In het netvlies worden de binnenkomende lichtprikkels door receptoren omgezet in neuronale impulsen en via de oogzenuw naar de hersenen doorgestuurd.
Welke eigenschappen heeft het menselijk oog?
Het oog heeft verschillende receptorsystemen voor het verwerken van optische prikkels. Het staafjes- en kegeltjessysteem is bestemd voor de visuele waarneming. De staafjes zijn relatief gelijkmatig over het netvlies verdeeld. Deze onderscheiden zich door hun hoge lichtgevoeligheid en staan een grote gezichtshoek toe bij geringe verlichtingssterktes (scotopisch zien). De gezichtsscherpte is echter gering. Kleuren worden niet waargenomen. De kegeltjes zijn daarentegen hoofdzakelijk in het brandpunt van de lens (fovea centralis) geconcentreerd. Deze maken het mogelijk om scherp en in kleur te zien in een begrensde gezichtshoek, vereisen echter hoge verlichtingssterktes (fotopisch zien).
Actuele onderzoeken hebben aangetoond dat er nog een groep receptoren in het netvlies aanwezig is: lichtgevoelige ganglioncellen. Deze zijn niet bestemd om te zien, maar geven belangrijke informatie over de lichtsterkte en daardoor over de duur van dag en nacht door. Deze waarneming van de omgevingshelderheid speelt een belangrijke rol voor het circadiaans ritme: zo maakt het ochtendlicht ons actief, maar wanneer het donker wordt, komen slaaphormonen vrij, waardoor we moe worden. Lichtgevoelige ganglioncellen sturen daarmee onze biologische klok.
Goed om te weten:
Het oog van de mens beschikt over complexe vaardigheden die optimaal en omvangrijk kijken mogelijk maken:
Gezichtsscherpteis het vermogen van het oog om details waar te nemen en contouren en patronen scherp afgebakend te zien. Accommodatiemaakt het mogelijk om door de lensvervorming de gezichtsscherpte in te stellen op objecten op verschillende afstanden en om te focussen. Adaptatieis de aanpassing van het menselijk oog aan verschillende luminanties, dus verlichtingsverhoudingen, door het verkleinen resp. vergroten van de pupilopening en het wisselen tussen fotoreceptoren.
